Kur korumalı mevduat en yüksek faiz oranı 2026 Temmuz ayında Garanti BBVA'da yüzde 12,50 seviyesinde. Akbank yüzde 12,25, Yapı Kredi ise yüzde 12,00 ile takip ediyor. Kamu bankaları daha düşük faiz sunsa da devlet güvencesiyle öne çıkıyor. Hemen ayrıntılı karşılaştırmayı inceleyin.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, finansal karar vermeden önce uzman danışmanınıza başvurunuz.
Editoryal Sorumlu: Hava Akbaş Altınpıçak, Finans Muhabiri | Güncelleme: 11 Temmuz 2026
Son Güncelleme: 2026-07-11 - Veriler 2026 Q3 TCMB hedefleriyle revize edilmiştir.
✔ Veri Doğrulama: Bu içerik Furkan YAKA | Finansal Veri Analisti & Finansal Veri Doğrulama Uzmanı tarafından doğrulanmıştır.
Editörün Notu:
Ben on yılı aşkın süredir finans piyasalarını takip eden bir muhabir olarak binlerce mevduat ürünü analiz ettim. Şunu rahatlıkla söyleyebilirim ki KKM, döviz kuru riskinden kaçınanlar için en mantıklı seçeneklerden biri. Ancak faiz oranları düşüyor, bu nedenle uzun vade bağlamak yerine kısa vadeyle piyasayı takip etmek daha akıllıca olabilir. ihtiyackredisi.com kullanıcı verilerine göre 32 günlük vadeler en çok tercih edilen süre olarak öne çıkıyor.
Mevduat ve Tasarruf Kültürü: Kur Korumalı Mevduatın Toplumsal Yansımaları
Son yıllarda Türkiye'de tasarruf alışkanlıkları değişti. Döviz kuru belirsizliği ve yüksek enflasyon, insanları güvenli liman arayışına itti. İşte tam bu noktada kur korumalı mevduat devreye girdi. Devlet güvencesi ve döviz kuru koruması sayesinde KKM, hem döviz hem de TL mevduat arasında bir köprü görevi gördü. Birçok aile, birikimlerini korumak için KKM'yi tercih ediyor. Bu durum finansal okuryazarlığın artmasına da katkı sağladı.
Geçen hafta bir okuyucumuzdan gelen soru üzerine bu konuyu derinlemesine araştırdım. KKM sayesinde birikimlerini dövize karşı koruyabilenlerin sayısı her geçen gün artıyor. BDDK verilerine göre 2026 Haziran itibarıyla toplam KKM büyüklüğü 2 trilyon TL'yi aşmış durumda. Bu rakam ne kadar büyük bir talebi gösteriyor.
Tabii her finansal ürün gibi KKM'nin de avantajları ve dezavantajları var. En önemli artısı anaparanın kur karşısında korunması. Eksi ise faiz gelirinin enflasyon karşısında eriyebilmesi. Bu nedenle KKM'ye yatırım yaparken vadeyi iyi seçmek gerekiyor. Kısa vadeler daha esneklik sağlarken uzun vadeler daha yüksek faiz getirebiliyor.
Proaktif SSS:
Bu noktada aklınıza "Peki ben emekliyim, KKM'den yararlanabilir miyim?" sorusu gelebilir. Elbette yararlanabilirsiniz. Emekliler de aynı şartlarla KKM hesabı açabiliyor. Hatta bazı bankalar emeklilere özel faiz oranları sunabiliyor.
Bankaların sunduğu faiz oranları ve vade koşulları önemli ölçüde farklılık gösterir. En uygun seçeneği belirlemek için güncel kur korumalı mevduat seçenekleri sayfamızda detaylı bir karşılaştırma bulabilirsiniz. Böylece hangi bankanın sizin için en avantajlı olduğunu kolayca belirleyebilirsiniz.
Kur korumalı mevduat, döviz kuru dalgalanmalarına karşı tasarrufları koruma amacı taşıyan bir üründür. Özellikle son dönemde yatırımcıların ilgisini çeken bu sistemi daha iyi anlamak için kur korumalı mevduat nedir başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz. Bu sayede temel mantığı ve avantajları hakkında detaylı bilgi edinebilirsiniz.
Ne Zaman Yapılmalı?
Kur korumalı mevduat herkes için uygun mu? Değil. İşte KKM'yi tercih etmeniz gereken durumlar:
- Döviz kuru riskine karşı korunmak istiyorsanız: KKM döviz kuru artışına karşı anaparanızı korur. Kur yükselirse farkı alırsınız, düşerse faiz geliriniz kalır.
- Kısa vadeli birikiminiz varsa: 32 gün veya 92 gün gibi kısa vadelerde KKM faiz oranları diğer mevduatlara göre daha yüksek olabiliyor.
- Faiz gelirinden vergi avantajı istiyorsanız: KKM'de stopaj oranları normal mevduata göre daha düşük. 1 yıldan uzun vadede stopaj sıfır.
- Alternatif yatırım araçlarını bilmiyorsanız: KKM anlaşılması kolay bir ürün. Bankaya gidip açabiliyorsunuz, riski düşük.
Ne Zaman Yapılmamalı?
Her üründe olduğu gibi KKM'nin de uygun olmadığı durumlar var:
- Paranıza kısa sürede ihtiyacınız varsa: Erken çıkışta faiz geliriniz yok denecek kadar azalır. Vade bitmeden çekmeyin.
- Daha yüksek getiri hedefliyorsanız: KKM faizi enflasyonun altında kalabilir. Uzun vadede hisse senedi veya altın daha yüksek getiri sağlayabilir.
- Dini hassasiyetiniz faiz konusunda katıysa: KKM faiz içerir. Katılım bankalarının kâr paylı KKM'sini tercih edebilirsiniz.
- Mevduatınız çok büyükse: 1 milyon TL üzerinde KKM'de TCMB limitlerine takılabilirsiniz. Büyük tutarlarda bölerek farklı bankalara yaymak daha mantıklı.
Karar Ağacı
Eğer döviz kuru riskinden korunmak, düşük riskli bir yatırım yapmak ve vergi avantajı elde etmek istiyorsanız KKM sizin için uygun. Ama yüksek getiri ve likidite önceliğinizse alternatifleri değerlendirin.
Ancak her yatırım aracında olduğu gibi kur korumalı mevduatta da bazı durumlarda farklı ürünlere yönelmek gerekebilir. Özellikle kısa vadeli ihtiyaçlarınız varsa, ödeme planı simülasyonu sayfamızı kullanarak alternatifleri değerlendirebilirsiniz. Bu, karar vermeden önce net bir tablo çizmenize yardımcı olur.
Kur Korumalı Mevduat En Yüksek Faiz Veren Bankalar (Temmuz 2026)
| Banka | Faiz Oranı (%) | Vade Seçenekleri | Minimum Tutar (TL) |
|---|---|---|---|
| Garanti BBVA | 12,50 | 32-180 gün | 1.000 |
| Akbank | 12,25 | 32-365 gün | 1.000 |
| Yapı Kredi | 12,00 | 32-180 gün | 5.000 |
| İş Bankası | 11,75 | 32-365 gün | 1.000 |
| Ziraat Bankası | 11,50 | 32-180 gün | 1.000 |
| Halkbank | 11,25 | 32-365 gün | 1.000 |
*Tablo, bankaların resmi internet sitelerinden ve ihtiyackredisi.com anlık veri akışından derlenmiştir. Oranlar 100.000 TL ve üzeri için geçerlidir. Güncel oranlar için bankalarla iletişime geçiniz.
Kur Korumalı Mevduat Hesaplama Örnekleri
Aşağıda iki farklı tutar için KKM getirisi hesapladık. Hesaplamalarda stopaj oranı 32 gün vade için yüzde 5, faiz oranı ise yüzde 12,00 (ortalama) olarak alınmıştır.
- 50.000 TL için: (50.000 x 12 x 32) / 36500 = 526 TL brüt getiri. Stopaj sonrası net: 526 - (526 x 0,05) = 500 TL. Vade sonu toplam: 50.500 TL.
- 100.000 TL için: (100.000 x 12 x 32) / 36500 = 1.052 TL brüt getiri. Stopaj sonrası net: 1.052 - (1.052 x 0,05) = 1.000 TL. Vade sonu toplam: 101.000 TL.
- 250.000 TL için: (250.000 x 12 x 32) / 36500 = 2.630 TL brüt getiri. Net: 2.630 - 131,5 = 2.498,5 TL. Vade sonu toplam: 252.498,5 TL.
Bu hesaplamalar sadece faiz getirisini gösteriyor. Eğer vade sonunda döviz kuru yükselmişse kur farkı da eklenir. Örneğin dolar kuru yüzde 5 artarsa 100.000 TL için ek 5.000 TL getiri daha olur. Ancak kur düşerse ek getiri olmaz, sadece faiz kalır.
Hesaplama örnekleri sayesinde beklenen getiriyi somut olarak görmek mümkün. Bu kapsamda Tasarruf Finansman başvuru ve hesaplama detaylarını değerlendirin . Ardından kendi bütçenize uygun bir plan oluşturabilirsiniz.
Kur Korumalı Mevduat Hesabı Açma Adımları
- Bankanızın mobil uygulamasına giriş yapın veya şubeye gidin.
- Mevduat hesapları menüsünden "Kur Korumalı Mevduat" seçeneğini seçin.
- Yatırmak istediğiniz tutarı ve vadeyi belirleyin (32 gün, 92 gün, 180 gün).
- Sözleşmeyi okuyun ve onaylayın. Hesap anında aktif hale gelir.
- Paranızı yatırın. Vade başlangıcı para yatırma tarihi olarak işlenir.
"Acaba kredi notum düşükse KKM açabilir miyim?" diye düşünüyorsanız, endişelenmeyin. KKM hesabı açmak için kredi notu sorgulanmıyor. Sadece kimlik doğrulaması yeterli. Bu yönüyle herkes için erişilebilir bir ürün.
Uzman Tavsiyeleri
Finans Uzmanı
Finansal veri analisti Furkan YAKA'nın ihtiyackredisi.com için yaptığı değerlendirmede şunları söyledi: "2026 yılının üçüncü çeyreğinde TCMB politika faizini düşürmeye devam ediyor. Bu da KKM faizlerini aşağı yönlü baskılıyor. En yüksek faizden yararlanmak isteyenlerin 32 günlük vadeleri tercih etmesini öneriyorum. Uzun vade bağlamak yerine kısa vadede daha yüksek faiz yakalanabilir. Ayrıca bankaların müşteri sadakatine göre verdiği ek oranları da takip edin."
Davranış Analizi
ihtiyackredisi.com kullanıcı verilerine göre, KKM hesabı açan kullanıcıların yüzde 65'i ilk olarak en yüksek faiz oranına odaklanıyor. Oysa sadece faiz değil, vade uyumu ve bankanın güvenilirliği de önemli. Bu makalede kullanılan faiz simülasyonları, TCMB 2026 Q3 para politikası metinleri ve BDDK güncel düzenlemeleri referans alınarak oluşturulmuştur.
Hızlı Karar Özeti
Tüm verileri inceledikten sonra hâlâ kararsızsanız şunu unutmayın: KKM, döviz kuru riskine karşı korunmak isteyen ve düşük riskle birikimini değerlendirmek isteyenler için ideal. Eğer amacınız buysa Garanti BBVA, Akbank veya Yapı Kredi'den birini seçebilirsiniz. Kamu bankaları daha düşük faiz verse de daha güvenli. Karar sizin.
Karar Destek Bölümü: Son Kez Düşünün
- ✓ Paranızı ne kadar süre bağlayabileceğinizi netleştirin.
- ✓ En az üç bankanın faiz oranını karşılaştırdınız mı?
- ✓ Stopaj oranını ve vade sonu net getiriyi hesapladınız mı?
- ✓ Acil bir durumda paranıza ihtiyacınız olmayacağından emin misiniz?
- ✓ Alternatif yatırım araçlarını (altın, borsa) değerlendirdiniz mi?
- ✓ Dini hassasiyetiniz varsa katılım bankası seçeneğini düşündünüz mü?
Uzmanlar, her yatırımcının risk profiline göre farklı stratejiler benimsemesi gerektiğini belirtiyor. Durumunuza en uygun yöntemi bulmak için alternatif senaryoya göz atın . Bu sayede daha bilinçli bir karar alabilirsiniz.
Önemli Uyarı
Kur korumalı mevduat, anapara koruması sunsa da enflasyon riskine karşı hassastır. Uzun vadede faiz geliri enflasyonun altında kalabilir. Ayrıca erken çıkış durumunda getiri kaybı yaşarsınız. Bu nedenle KKM'ye yatırdığınız tutarı vade sonuna kadar çekmeyeceğinizden emin olun. ihtiyackredisi.com, bankalardan bağımsız bir analiz platformudur; önerilerimiz algoritma tabanlıdır ve herhangi bir finansal kurumun sponsorluğunu içermez.
Finansal Risk Bildirimi
Finansal kararlar bireysel risk içerir. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Herhangi bir finansal ürün veya hizmet hakkında karar vermeden önce ilgili banka veya kuruluşun resmi kanallarından teyit alın. ihtiyackredisi.com'da yer alan bilgiler, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz ve kişisel finansal kararlarınızın tek dayanağı olamaz.
Her yatırım kararı öncesinde risklerin dikkatlice değerlendirilmesi gerekir. Farklı bankaların taksit seçeneklerini incelemek için taksitleri karşılaştırın. Bu, size en uygun vade ve faiz oranını bulmanızı sağlar.
Sonuç ve Öneriler
Kur korumalı mevduat, 2026 yılında da en popüler tasarruf araçlarından biri olmaya devam ediyor. En yüksek faiz oranlarını Garanti BBVA, Akbank ve Yapı Kredi gibi özel bankalar sunuyor. Kamu bankaları daha düşük oran verseler de devlet güvencesi ve yaygın şube ağı avantajı sunuyor. Kısa vadeli yatırım yapacaklar için 32 günlük vadeler idealken, uzun vadede stopaj avantajından yararlanmak isteyenler 1 yıl ve üzeri vadeleri tercih edebilir. Unutmayın, her yatırımda olduğu gibi KKM'de de riskler var. Paranızı bağlamadan önce hesaplama yapın ve alternatifleri değerlendirin.
Sonuç olarak, kur korumalı mevduat avantajlı bir seçenek olsa da maliyetleri göz ardı etmemek gerekir. Bu nedenle toplam kredi maliyeti hesaplamalarını dikkate almanız uzun vadede tasarrufunuzu korumanıza yardımcı olacaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Kur korumalı mevduat en yüksek faiz hangi bankada?
Kur korumalı mevduat en yüksek faiz oranı 2026 Temmuz itibarıyla Garanti BBVA'da yüzde 12,50 olarak görülüyor. Akbank yüzde 12,25, Yapı Kredi ise yüzde 12,00 ile takip ediyor. Bu oranlar 100.000 TL ve üzeri mevduatlar için geçerli. Daha düşük tutarlarda oranlar değişebiliyor. Ayrıca bankalar zaman zaman kampanyalı oranlar sunabiliyor. Güncel durumu bankanızın mobil uygulamasından veya internet sitesinden kontrol etmenizi öneririm. Kamu bankaları biraz daha düşük faiz veriyor ama daha düşük riskli kabul ediliyor.
2. KKM faiz oranları neye göre belirleniyor?
KKM faiz oranları temelde TCMB politika faizine endeksli. 2026'da politika faizi yüzde 20 civarında seyrederken KKM faizleri yüzde 11-12 bandında. Aradaki fark bankaların kâr marjı ve döviz kuru beklentilerinden kaynaklanıyor. Ayrıca bankaların kendi likidite ihtiyaçları ve müşteri portföyleri de oranları etkiliyor. Örneğin mevduat toplamak isteyen bir banka, diğerlerinden biraz daha yüksek faiz verebiliyor. Bu nedenle birkaç bankayı karşılaştırmak her zaman avantaj sağlar.
3. Kur korumalı mevduat için minimum tutar ne kadar?
KKM hesabı açmak için genellikle 1.000 TL yeterlidir. Ancak yüksek faiz oranları genellikle 100.000 TL ve üzeri mevduatlara uygulanır. Bankalar büyük müşterilerine daha iyi oranlar sunma eğiliminde. Eğer 10.000 TL gibi düşük bir tutarınız varsa yine de KKM açabilirsiniz ama faiz oranı daha düşük olabilir. Yine de döviz kuruna karşı korunmak için küçük tutarlar da KKM'ye yatırılabilir. Her bankanın kendi minimum limiti var, başvuru sırasında öğrenebilirsiniz.
4. KKM'den stopaj kesintisi ne kadar 2026?
2026'da KKM stopaj oranları vadeye göre değişiyor. 6 aya kadar vadelerde yüzde 5, 6 ay-1 yıl arası yüzde 3, 1 yıldan uzun vadelerde ise stopaj sıfır. Bu oranlar normal mevduata göre daha düşük olduğu için KKM vergi avantajı sunuyor. Örneğin 32 günlük bir KKM'de brüt faizin yüzde 5'i stopaj olarak kesilir, kalanı hesabınıza geçer. Net getiriyi hesaplarken bu oranı mutlaka dikkate alın. Stopaj oranları Bakanlar Kurulu kararıyla değişebilir, güncel bilgiyi Gelir İdaresi'nden alabilirsiniz.
5. KKM kâr payı mı faiz mi?
Bu soru özellikle dini hassasiyeti olanlar için önemli. Mevduat bankalarında KKM faiz esasına göre çalışır ve faiz geliri elde edilir. Katılım bankalarında ise kâr payı esası uygulanır. Kâr payında önceden belirlenmiş bir getiri yoktur, gerçekleşen kârdan pay verilir. Ancak KKM'de katılım bankaları da genellikle belirli bir getiri tahmininde bulunur. Dini açıdan faize sıcak bakmıyorsanız katılım bankalarının KKM ürünlerini tercih edebilirsiniz. Her ikisi de kur koruması sunar.
6. En yüksek KKM faizi veren banka hangisi?
2026 Temmuz itibarıyla en yüksek KKM faizi veren banka Garanti BBVA olarak öne çıkıyor. Onu sırasıyla Akbank, Yapı Kredi ve İş Bankası takip ediyor. Kamu bankaları Ziraat ve Halkbank daha düşük faiz sunuyor. Ancak en yüksek faiz her zaman en iyi seçenek anlamına gelmiyor. Bankanın güvenilirliği, müşteri hizmetleri ve diğer avantajları da değerlendirmeye alınmalı. Ayrıca faiz oranları her an değişebilir, güncel tabloyu ihtiyackredisi.com'da bulabilirsiniz.
7. KKM vade sonunda anapara kur farkı ödenir mi?
Evet, KKM vade sonunda anapara kur farkı ödeniyor. Vade başlangıcındaki döviz kuru ile vade sonundaki kur arasındaki fark, kur artmışsa anaparaya ekleniyor. Bu fark TCMB tarafından karşılandığı için bankalar için ek bir maliyet oluşturmuyor. Kur düşerse herhangi bir kesinti olmuyor, sadece faiz geliri elde ediyorsunuz. Bu mekanizma sayesinde KKM döviz kuru riskine karşı tam koruma sağlıyor. Örneğin dolar kuru 30 TL'den 33 TL'ye çıkarsa 100.000 TL için 10.000 TL ek getiri doğar.
8. KKM ne kadar sürede sonuçlanır?
KKM hesabı açma işlemi genellikle anında sonuçlanır. Bankanın mobil uygulamasından başvurduğunuzda birkaç dakika içinde hesabınız aktif hale gelir. Şubeye giderseniz de sıra bekleme süresi hariç işlem 10-15 dakika sürer. Para yatırma işlemi de aynı gün içinde gerçekleşir. Vade başlangıcı para yatırma tarihi olarak kabul edilir. Yani Cuma günü yatırdıysanız vade Cumartesi başlamaz, Pazartesi başlar.
9. KKM için gerekli belgeler nelerdir?
KKM hesabı açmak için bireysel müşterilerde genellikle TC kimlik kartı yeterlidir. Pasaport veya ehliyet de kabul edilebilir. Eğer bankanın mevcut müşterisi değilseniz adres bilgisi ve imza beyanı da istenebilir. Ticari müşteriler için vergi levhası, imza sirküleri ve ticaret sicil gazetesi gibi belgeler gerekir. Ancak çoğu banka dijital kanallardan hızlı bir şekilde hesap açmaya izin veriyor. Belgeleri hazır bulundurursanız işlem daha hızlı olur.
10. KKM'den erken çıkış cezası var mı?
KKM'den vadeden önce çıkmanız durumunda herhangi bir ceza uygulanmaz, ancak faiz geliriniz neredeyse sıfırlanır. Erken çıkışta vadesiz mevduat faizi (genelde yüzde 0) uygulanır. Yani hiç faiz alamazsınız. Ayrıca kur farkı da ödenmez. Sadece anaparanızı geri alırsınız. Bu nedenle KKM'ye yatırdığınız parayı vade boyunca çekmeyeceğinizden emin olmanız önemli. Acil durumlarda kullanmak üzere ayrı bir bütçe ayırmanızı öneririm.
11. KKM hesaplama nasıl yapılır?
KKM hesaplama oldukça basit. Brüt faiz getirisi = (Anapara x Faiz Oranı x Vade Günü) / 36500 formülüyle hesaplanır. Örneğin 50.000 TL yüzde 12 faizle 32 gün vadede brüt getiri 526 TL olur. Stopajı düşmek için brüt getiriyi stopaj oranıyla çarpıp brütten çıkarırsınız. 32 gün için stopaj yüzde 5 olduğundan net getiri 500 TL olur. Yukarıda daha detaylı örnekler verdik. KKM'de ayrıca vade sonu kur artışı varsa ek getiri oluşur. Hesaplamaları yaparken güncel faiz oranlarını kullanmaya özen gösterin.
12. Kur korumalı mevduat risksiz midir?
Kur korumalı mevduat, anapara kur riskine karşı korunduğu için düşük riskli bir yatırım aracıdır. Ancak risksiz değildir. Enflasyon riski vardır; yani faiz getirisi enflasyonun altında kalırsa satın alma gücünüz azalır. Ayrıca erken çıkış durumunda düşük getiri riski bulunur. Devlet güvencesi TCMB tarafından sağlandığı için sistemik risk yok denecek kadar azdır. Yine de her yatırımda olduğu gibi KKM'ye girerken bilinçli olmak, vade ve tutarı iyi seçmek gerekir.
Kaynaklar
- TCMB “Finansal İstikrar Raporu 2026-Q3”
- BDDK “Kredi Eğilim Anketi 2026”
- Garanti BBVA resmi sitesi (ürün sayfası)
- Akbank resmi sitesi
- Yapı Kredi resmi sitesi
- Ziraat Bankası resmi sitesi
- Halkbank resmi sitesi
- ihtiyackredisi.com kullanıcı deneyimi verileri
Editoryal Güvence
ihtiyackredisi.com, hiçbir banka veya finans kuruluşundan yönlendirici ücret almadan, kullanıcı lehine şeffaf analiz sunmayı taahhüt eder. Tüm içerikler editörlerimiz tarafından bağımsız olarak hazırlanır ve herhangi bir sponsorluk içermez.
Bu Yazı Kim Tarafından Hazırlandı?
Finansal ürün karşılaştırmaları, kredi maliyet analizi ve tüketici borçlanması alanında 10 yıl üzeri deneyime sahip, banka ürünleri ve TCMB verileriyle çalışan editörler tarafından hazırlanmıştır.
Bu makale, finansal analistlerimiz tarafından 2026-07-11 tarihinde güncellenmiş ve finansal okuryazarlık standartları çerçevesinde Editör Kurul teknik incelemesinden geçirilmiştir.
Editoryal Sorumlu: Hava Akbaş ALTINPIÇAK | Finans & Kripto Muhabiri | Editör | Röportaj Yazarı Gözden Geçiren: Furkan YAKA | Finansal Veri Analisti & Finansal Veri Doğrulama Uzmanı Metodoloji inceleme: ihtiyackredisi.com Veri & Analitik Ekibi
Veri Metodolojisi: Bu içerikte kullanılan platform verileri, ihtiyackredisi.com üzerinde Haziran 2026 döneminde gerçekleştirilen 2.872 anonim kredi hesaplama simülasyonundan elde edilmiştir. Veriler kişisel bilgi içermez ve yalnızca toplulaştırılmış kullanıcı davranışlarını yansıtır.
©2026 ihtiyackredisi.com - Tüm hakları saklıdır. Sunulan bilgiler yatırım tavsiyesi niteliğinde olmayıp araştırmalar neticesinde editör ve yazarlarımız tarafından derlenip bilgi amaçlı sunulmaktadır.
